Sobre os barómetros de La Voz
BARÓMETRO URBANO DE LA VOZ
Domingo 7 de febreiro de 2010
Qué credibilidade ten esta enquisa?
A enquisa de La Voz publicada o domingo baixo o título de barómetro urbano ten moi pouca validez, ou ningunha.
Só se publican estimacións de concelleiros e non estimación de voto nin intención directa de voto.
Consta de 200 entrevistas en cada cidade, o que na hipótese dunha mostraxe aleatoria simple (que non é) supón admitir un erro máximo de +/-7% (co 95,5% de confianza) na estimación de voto ou nas valoracións medias dos líderes. É dicir, as porcentaxes que se puideran calcular poderían variar nun abano de 14 puntos porcentuais, e as medias 1,4 puntos.
Só con esa indeterminación é perfectamente posíbel que as posicións reais das forzas políticas e dos candidatos sexan moi diferentes, nalgún caso até mudando as posicións relativas das tres forzas principais.
Se a un tamaño tan pequeno da mostra e a un erro tan infrecuente por grande engadimos que existe unha taxa de abstención, indecisión, voto en branco e non resposta que se aproxima ou supera o 50%, atopámonos con que os resultados están calculados a partir de só 100 persoas que manifestan un voto a unha das organizacións políticas.
Cómpre ter en conta isto para avaliar correctamente a enquisa, sen podermos entrar a analizar, debido á falta de máis información, os restantes aspectos metodolóxicos e do traballo de campo.
Se realizar estimacións nestas condicións pode considerarse un atentado á estatística, facer comentarios e extraer conclusións políticas para cada cidade con base nesa información é simplemente facer da enquisa unha arma de desinformación masiva, de orientación da opinión pública con base en datos pouco ou nada rigorosos.
Son críbeis os resultados do nacionalismo nas cidades para as municipais?
Non.
Os datos de intención de voto para a Galiza urbana que se publican o luns, ao día seguinte, no detalle do voto por tamaño de hábitat do barómetro autonómico, retratan perfectamente a situación de marxinalidade electoral na que se atopa o BNG nos concellos de máis de 20.000 habitantes, cun voto decidido de só o 5% do censo electoral.
No barómetro urbano do domingo a estimación publicada por La Voz outorga ao BNG o 17% dos e das edís (34 ou 35 de 202, en función dun erro que existe na presentación dos resultados en Vilagarcía de Arousa).
Claramente ambos resultados son altamente incompatíbeis (5% do voto decidido nunhas autonómicas, 17% dos edís nunhas municipais), practicamente imposíbeis, sen precedentes.
Que se pode deducir a pesar de todo deste barómetro urbano?
Con base nas estimacións de concelleiros calculadas desta forma tan precaria, nada.
O barómetro urbano podería ter servido para realizar unha análise conxunta da Galiza máis urbana (os 8 concellos incluídos, as 7 cidades máis Vilagarcía) se se tivese publicado a intención de voto agregada. Pero eses datos da intención de voto que permitirían facer esa análise non se publican.
Os únicos datos aproveitábeis coinciden en describir unha situación de descrédito das forzas políticas, situación que afecta a todos pero que por razóns obvias, neste ciclo expansivo da dereita, é máis gravoso para as posibilidades dunha alternativa desde a esquerda ao PP.
A desmobilización que se deriva desa situación está a ser máis gravosa para o BNG que para o PSOE, a teor das valoracións dos seus líderes no barómetro urbano do domingo (todos os coñecidos por cando menos tres cuartos da poboación están por baixo dos 4 puntos, excepto Lores), dos resultados de intención de voto do barómetro autonómico do luns (nas 7 cidades o BNG só ten a cuarta parte do voto decidido que ten o PSOE) e doutros datos demoscópicos que se comentan no mundiño. Esta situación precaria do BNG estaría en liña cos resultados reais do 2009 nas cidades.
Cal é a razón de que se publique así esta enquisa?
A publicación o luns dun barómetro autonómico para toda Galiza, xusto un día despois do barómetro municipal urbano, fai pensar que o barómetro urbano estea baseado nunha pequena ampliación da mostra galega para os 8 concellos urbanos.
Postos a remoer nas razóns desta ampliación, e no feito de que sexa a mostra máis precaria a que recada maior repercusión pública (foi publicada o domingo, o día de maior tiraxe e audiencia), parece lóxico pensar que na decisión de realizar e publicar a enquisa municipal pesou máis o criterio editorial que o técnico, alén da evidente oportunidade que se deriva dun horizonte de eleccións municipais a pouco máis dun ano vista.
Porén, a importancia editorial concedida ao barómetro municipal non se acompañou dunha mostra o suficientemente ampla, como xa se viu, a sabendas de que desde un punto de vista técnico os resultados obtidos non servirían para realizar unha estimación minimamente rigorosa de voto ou de concelleiros.
Existen xa que logo evidencias de que algo non se fixo ben, e postos a pensar mal, sobre todo despois de tantas veces de acertar, acaba un por pensar que as estimacións están influídas desde outra instancia allea coa presumíbel intención de conseguir un duplo obxectivo:
- Manter mobilizado o electorado máis activo da dereita. Ao presentar un resultado para o PP que non colma as aspiracións deste segmento social de desbancar aos bipartitos das cidades, dáselle unha motivación adicional para manter o pulso político e continuar co labor de axitación e de desgaste dos pactos de goberno municipais.
- Confiar ao electorado da esquerda. O segmento máis desmobilizado que xa se abstivo nas eleccións autonómicas de 2009 en toda a Galiza urbana seguiría así sen motivos para se volver activar. E o segmento agora máis activo e militante (por descontado menos numeroso que o anterior) tería menos razóns para protestar e espallar unha sensación de descontento coas políticas da nova Xunta.
En resumo, o barómetro urbano podería servir, a quen así razoase, para reeditar os mesmos efectos que tiveron sobre determinados colectivos moi específicos da opinión pública galega as enquisas preelectorais das autonómicas do 2009, que serviron perfectamente á estratexia do PP de mobilizar aos seus e desmobilizar aos opoñentes, e que rematou coa súa chegada á Xunta de Galiza.
Pénsese só nos titulares que se verterán no próximo barómetro urbano, cando se comparen estes resultados anómalos estrañamente favorábeis ás forzas da esquerda cos que resultarán dunha enquisa ben feita: avanzo escandaloso da dereita con só uns meses de diferenza e ás portas das eleccións municipais. O golpe de graza para as expectativas da esquerda. Os gobernos das cidades en bandexa para a dereita. Alguén na Rúa do Hórreo e en San Caetano xa está a fregar as mans.
O PP está a centrar toda a súa estratexia de recuperación electoral e de ataque aos adversarios na recuperación da Galiza urbana, a máis dinámica e a que presenta un voto máis crítico e flutuante, dando por sentado que vai recuperar por inercia boa parte do voto rural e vilego cedido a PSOE e BNG nos últimos anos.
BARÓMETRO AUTONÓMICO
Luns 8 de febreiro de 2010
É críbel esta enquisa?
En liñas xerais, si.
O tamaño de mostra non é o máis axeitado (non está claro se son 300 ou 400 entrevistas por provincia, pois máis unha vez hai erros na ficha técnica) pero a existencia dunha serie histórica de barómetros autonómicos periódicos (e en concreto polo menos un despois das eleccións do 1-M de 2009) permite pensar que existen elementos que permiten corrixir unhas estimacións que doutra forma serían bastante precarias.
Hai que lembrar que o anterior barómetro autonómico, realizado e publicado só uns meses despois das eleccións autonómicas, reflectía un panorama desolador para a esquerda e triunfal para o PP. A comparación deste barómetro co anterior parecería indicar un desgaste do PP, pero nada máis lonxe da realidade. Só devolve a auga ao rego ou as cousas ao seu estado normal, despois do choque que supuxo para a opinión pública de esquerdas a caida do bipartito.
O feito de que a nivel galego o dato sexa: incremento do PP, baixada do PSOE e mantemento á baixa do BNG (baixa en votos, mantense en deputados), é bastante coherente co que aconteceu nas eleccións do 2009, onde o BNG debeu anticipar durante a campaña mediática na súa contra moito do castigo electoral que o PSOE só puido comezar a mostrar despois das eleccións. Doutro lado é aceptábel a idea de que o BNG se teña aproximado, cando menos nas cidades, á súa base electoral mínima (cuestión que sempre é revisábel no medio e longo prazo).
Así as cousas, parece que o desprazamento de electores desde o PSOE ao PP é o único movemento salientábel, e de feito é a única ameza que preocupa desde hai tempo aos alcaldes e aos estrategas socialistas (xa o era antes das eleccións do 2009 e é a única que lles preocupa agora nas cidades).
Porén, outra vez, o máis importante é a diferenza entre o voto decidido á esquerda e á dereita, que indica a diferenza de apoios e de grao de mobilización dos electorados a cada lado do espectro ideolóxico.
Contrariamente ao que indica o barómetro autonómica, a desmobilización xeral da esquerda estaría a castigar máis ao BNG que ao PSOE, como evidencia a súa situación electoral crítica nas cidades, as características do seu electorado (máis novo -cada vez menos- e máis crítico), e en xeral por estar en peores condicións que o PSOE (intención de voto inferior á metade da do PSOE, o que non cadra cunha estimación de escanos superior a esa metade).
A realidade de fondo é unha onda crecente do PP, ademais de pola recuperación do voto non ideoloxizado e de centro máis crítico coa situación económica, por unha mobilización diferencial nas cidades (dereita activada e esquerda en crise) e por unha recuperación do voto ao poder no rural (descúlpeseme o groso dos trazos, pero a síntese pretende só destacar aqueles fenómenos que considero máis relevantes).
Pero non estaba o PP desgastado tralas mobilización sociais recentes?
Non.
Desde a militancia da esquerda en xeral e desde a do nacionalismo en particular tómase con frecuencia a parte polo todo.
40.000 manifestantes a prol do idioma galego só son a vinteava parte do electorado da esquerda en Galiza. un de cada vinte votantes de PSOE, BNG e demais forzas progresistas extraparlamentares.
Ningún dos temas da feble axenda pública galega e ningunha das mobilizacións políticas teñen a ver cos temas que máis preocupan ao conxunto da poboación galega, nin sequera cos que preocupan á maioría da esquerda. Nin as caixas nin o idioma serven de forma xeral para mobilizar e reactivar todo este electorado. Como tampouco serven para que o electorado do PP teña desgaste (coas honrosas pero discretas excepcións de Rafa Cuíña e Vilariño de Conso, que veñen a confirmar a norma).
O tema da lingua só serve para mobilizar e rescatar da agonía ao conxunto da militancia nacionalista, aletargada desde moito antes da perda da Xunta, pero faino con varios efectos perniciosos: polarización social entre PP e BNG que prexudica a posibilidade dunha alternativa de esquerda, mantemento dunha situación de crispación social nun tema que dá azos ás alternativas ultradereitistas e españolistas (como son UPyD e varios independentes locais), e desprazamento do punto de equilibrio interno do BNG cara ás posicións máis identitarias e resistencialistas en prexuízo dunha alternativa máis aberturista e en diálogo permanente coa sociedade.
O resto de temas dos que o nacionalismo fixo bandeira (estatuto de autonomía, concurso eólico, ordenación do territorio) non teñen efecto ningún sobre o electorado da esquerda, ou este é feble e parcial.
O paro e a economía (e os políticos ou a relación destes coa cidadanía) son os problemas que preocupan realmente, pero a culpa non é da Xunta, é fundamentalmente de Zapatero. Quizá máis adiante haxa algún correlato con un desgaste de Feijóo, pero non agora que aínda non pasou un ano desque é presidente.
De feito, até hai nada os problemas económicos en Galiza tiñan menor intensidade que no Estado, derivado tanto dun menor peso da especulación urbanística como do tradicional retardo da economía galega en relación coa estatal (e do meu punto de vista dunha mellor situación obxectiva da economía galega). Agora mesmo, ao se iniciar a recuperación económica, a evolución de Galiza xa esta a ser peor que a do Estado, pero a conxuntura política e o silencio da Xunta neste tema propicia que as olladas se dirixan cara a Madrid.
Algúns outros datos para comprender a conxuntura política actual
A tendencia de fondo histórica de sorpasso electoral da esquerda sobre a dereita finou no 2005. Desde entón asistimos a un ciclo que reverte parcialmente o avanzo precedente e sen parangón da esquerda.
Nas cidades segue habendo unha maioría social de esquerdas, pero agora mesmo atópase desmobilizada e sen referentes ideolóxicos nin liderados claros.
E de cara ás municipais boa parte do voto seguirá a emitirse tanto en Galiza como nas cidades en clave estatal, seguindo o ciclo que está a caracterizar a política do Estado. O peso desta compoñente, normalmente secundaria tralos liderados locais, vai ser maior nun escenario de polarización bipartidista.
Con estes vimbios, e sen transformacións serias no conxunto da esquerda política galega, especilamente no nacionalismo, a situación política condénanos a un longo ciclo de dominio da dereita que non se limitará desde logo a catro anos. Nel haberá quen estea cómodo facendo de oposición. O que subscribe non.
Rolda de Rebeldía
Máis de 50.000 palabras vertidas en RoldaDeRebeldía.org concentradas nesta nube de palabras. Preme na imaxe para descargar o PDF.
De hoxe en diante, Rede e Liberdade
Consideramos imprescindíbel a retirada da disposición final primeira da Lei de Economía Sustentábel polos seguintes motivos:
1.-Viola os dereitos constitucionais en que se ha de basear un estado democrático en especial a presunción de inocencia, liberdade de expresión, privacidade, inviolabilidade domiciliaria, tutela xudicial efectiva, liberdade de mercado, protección de consumidoras e consumidores, entre outros.
2.-Xera para a Internet un estado de excepción no cal a cidadanía será tratada mediante procedementos administrativos sumarísimos reservados pola Audiencia Nacional a narcotraficantes e terroristas.
3.-Establece un procedemento punitivo “á carta” para casos en que os tribunais xa teñen manifestado que non constituían delicto, implicando incluso a necesidade de modificar polo menos 4 leis, unha delas orgánica. Isto implica un cambio radical no sistema xurídico e unha fonte de inseguridade para o sector das TIC (Tecnoloxía da Información e a Comunicación). Lembramos, neste sentido, que o troco de coñecemento e cultura na rede é un motor económico importante para saír da crise como se ten demostrado amplamente.
4.-Os mecanismos preventivos urxentes de que dispoñen a lei e a xudicatura son para protexer toda a cidadanía fronte a riscos tan graves como os que afectan á saúde pública. O goberno pretende utilizar estes mesmos mecanismos de protección global para beneficiar intereses particulares fronte á cidadanía.
Ademais a normativa introducirá o concepto de “lucro indirecto”, é dicir: a min poden pecharme o blogue porque “promociono” un que “promociona” outro que vincula un terceiro que fai negocios presuntamente ilícitos.
5.-Lembramos que a propiedade intelectual non é un dereito fundamental, contrariamente ás declaracións do Ministro de Xustiza, Francisco Caamaño. O que é un dereito fundamental é o dereito á produción literaria e artística.
6.-De acordo coas declaracións da Ministra de Cultura, esta disposición utilizarase exclusivamente para pechar 200 webs que presuntamente están a atentar contra os dereitos de autor. Entendemos que se este é o obxectivo da disposición, non é necesaria, xa que coa lexislación actual existen procedementos que permiten actuar contra webs, incluso con medidas cautelares, cando presuntamente se estea a incumprir a legalidade. Polo que non fica senón recear das verdadeiras intencións que a motivan xa que o único que engade á lexislación actual é o feito de dexar a cidadanía nunha situación de grave indefensión xurídica no contorno dixital.
7.-Finalmente consideramos que a proposta do goberno non só é un dilapidamento de recursos senón que será absolutamente ineficaz nos seus presuntos propósitos e deixa patente a absoluta incapacidade por parte do executivo de entender os tempos e motores da Era Dixital.
A disposición é unha concesión máis para a vella industria do lecer en detrimento dos dereitos fundamentais da cidadanía na era dixital.
A cidadanía non pode permitir de ningunha maneira que sigan os intentos de vulnerar dereitos fundamentais das persoas, sen a debida tutela xudicial efectiva, para protexer dereitos de menor rango como a propiedade intelectual. Dita circunstancia xa foi aclarada co ditado de inconstitucionalidade da lei Corcuera (ou “lei da patada na porta”). O Manifesto en defensa dos dereitos fundamentais en Internet, apoiado por máis de 200.000 persoas, xa avanzou a reacción e demandas da cidadanía ante a perspectiva inaceptábel do goberno.
Para impulsar un definitivo cambio de rumbo e coordinar unha resposta conxunta, o 9 de xaneiro constituíuse a “Red SOStenible” unha plataforma representativa de todos os sectores da sociedade civil afectados. O obxectivo é iniciar unha ofensiva para garantir un regulamento do contorno dixital que permita expresar todo o potencial da Rede e da creación cultural respectando as liberdades fundamentais.
Neste sentido, recoñecemos como referencia para o desenvolvemento da era dixital, a Carta para a innovación, a creatividade e o acceso ao coñecemento, un documento de síntese elaborado por máis de 100 expertos de 20 países que recolle os principios legais fundamentais que deben inspirar este novo horizonte.
En particular, consideramos que nestes momentos é especialmente urxente a implementación por parte de gobernos e institucións competentes, dos seguintes aspectos recollidos na Carta:
1.-Os artistas, como todos os traballadores, teñen que poder vivir do seu traballo (referencia punto 2 “Demandas legais“, parágrafo B. “Estímulo da creatividade e a innovación”, da Carta);
2.-A sociedade necesita para o seu desenvolvemento unha rede aberta e libre (referencia punto 2 “Demandas legais“, parágrafo D, “Acceso ás infraestruturas tecnolóxicas”, da Carta);
3.-O dereito a cita e o dereito a compartir teñen que ser potenciados e non limitados como fundamento de toda posibilidade de información e constitutivo de todo coñecemento (referencia punto 2 “Demandas legais“, parágrafo A, “Dereitos nun contexto dixital”, da Carta);
4.-A cidadanía debe poder gozar libremente dos dereitos exclusivos dos bens públicos que se pagan co seu diñeiro, co diñeiro público (referencia punto 2 “Demandas legais“, parágrafo C, “Coñecemento común e dominio público”, da Carta);
5.-Consideramos necesaria unha reforma en profundidade do sistema das entidades de xestión e a abolición do canon dixital (referencia punto 2 “Demandas legais“, parágrafo B, “Estímulo da creatividade e a innovación”, da Carta).
Por todo isto hoxe se inicia a campaña INTERNET NON SERÁ OUTRA TELE e levaranse a cabo diversas accións cidadás durante todo o período da presidencia española da UE.
Consideramos particularmente importantes no calendario da quenda de presidencia española o II Congreso de Economía da Cultura (29 e 30 de marzo en Barcelona), Reunión Informal de ministros de Cultura (30 e 31 de marzo en Barcelona) e a reunión de ministros de Telecomunicacións (18 a 20 de abril en Granada).
A Rede ten previsto reunirse con representantes nacionais e internacionais de partidos políticos, representantes da cultura e delegacións diplomáticas.
Asinado
Red SOStenible (Rede sustentábel)
Red SOStenible somos todos e todas. Se queres adherir este texto, cópiao, postéao, espállao. Saúde e Terra.
(Obrigado a Tati Mancebo pola tradución)
Urgentemente
É urgente o amor.
É urgente um barco no mar.
É urgente destruir certas palavras,
ódio, solidão e crueldade,
alguns lamentos,
muitas espadas.
É urgente inventar a alegría,
multiplicar os beijos, as searas,
é urgente descobrir rosas e rios
e manhãs claras.
Cai o silêncio nos ombros e a luz
impura, até doer.
É urgente o amor, é urgente
permanecer.
Eugénio DE ANDRADE
Até amanhã
Feliz 2010
Crónica do seminario sobre lingua, sociedade e política
Principio con esta anotación unha reflexión persoal sobre a situación da lingua galega hoxe. O que podes ler é o froito de varias ideas maduradas nos últimos tempos. Esta reflexión é froito do meu interese polo tema, dun seguimento desigual da actualidade lingüística, da miña participación profesional nun par de estudos de carácter sociolingüístico e do intercambio de impresións que se deu no Seminario sobre Lingua, Sociedade e Política que recentemente organizou o Consello da Cultura Galega.
Nesta primeira anotación fago un resumo dos relatorios que fixeron parte do programa do seminario e comento aquelas cuestións que achei máis interesantes. Nunha segunda parte, probablemente máis polémica, exporei as miñas impresións críticas con algúns dos discursos e persoas que dominan o debate sobre a cuestión lingüística e que parecen estar enredadas -antes e despois do seminario- nunha discusión tan agre como pouco fructífera. Vaia por diante que carezo de formación académica específica en materia sociolingüística e que asumo decididamente o meu rol de intruso profesional neste tema, cousa pola cal e xa de entrada pido desculpas.
Albert Branchadell
Foi un acerto comezar o seminario co seu relatorio, que versou sobre un cambio de paradigma na análise das sociedades bilingües. Branchadell reempraza o concepto de normalización polo de sostibilidade, e o de conflito polo de desacordos. Na súa opinión é preciso abordar estratexias lingüísticas que procuren o consenso, e cando isto sexa imposíbel, que cando menos logren o apoio maioritario e estable da poboación. Non é de estrañar que o seu pensamento beba dunha realidade nacional -a catalá- onde a dualidade lingüística é maior que en Galiza e onde a lingua é un fenómeno menos transversal e máis definitorio do perfil do voto das dferentes forzas políticas. Un escenario este que non é o galego, mais cara ao que quizá esteamos xa en ruta.
Opinou que en Galiza existen hoxe posición irreconciliábeis que impiden o consenso, percibindo eu que estas posicións pertencen a quen defenden o discurso de Galicia Bilingüe -liberdade de elección tan absoluta como irreal- e a quen defenden o monolingüismo social nun dos dous principais idiomas. É evidente que este último discurso entronca claramente coa tradición política do nacionalismo galego, dado que aínda ninguén, nin os máis declaradamente inimigos da indentidade galega, ousan propoñer de forma transparente o monolingüismo social en castelán -aínda que forzas políticas fascistas como UPyD xa comecen a falar de eliminar da Constitución o recoñecemento das linguas propias das nacionalidades históricas. Para o debate ficou no aire a cuestión de se ambas posicións extremas son cualitativamente iguais ou perfectamente simétricas a respecto dunha solución intermedia.
Derívase claramente da súa intervención, ou eu así o interpreto, aínda que el non o acabara de formular de forma definitiva, a idoneidade e a necesidade de que a estratexia de promoción do galego mude a respecto das formulacións actuais, deixando fóra as posicións estremas ou radicais e anticipándose aos cambios inmediatos no desequilibrio dinámico das linguas en contacto, promovendo o plurilingüismo e a convivencia. Polo de agora nin desde o ámbito político nin desde o institucional se ten abordado publicamente e con decisión este debate, que tan só algúns sociolingüistas atinaron a introducir no plano académico durante os últimos anos.
Tiña apuntadas algunhas cousas valiosas que mencionou o retrucante, o mestre e filósofo Antón Baamonde, mais o protagonismo da discusión acaparouno o vicepresidente de Galicia Bilingüe, Xosé Manuel Pousada, home de Gloria Lago, a presidenta do colectivo. Realizou unha intervención bilingüe en galego e catalán para defender a liberdade de elección de lingua por parte dos pais no sistema educativo, chegando a recoñecer mesmo a necesidade de que os poderes públicos tomaran partido para apoiar a lingua en situación de desvantaxe. Todo un recital de hipocrisía. Como atinadamente retrucou Branchadell a Pousada, comezarei a acreditar no que afirman defender cando apoien o requirimento do coñecemento da lingua cooficial para execer como xuíz nunha nacionalidade histórica.
Fermín Bouza
Fermín merece de entrada o recoñecemento da comunidade galega na rede por ter sido a persoa que máis ten falado sobre a lingua galega nestes meses escuros do posbipartito, coa dificultade e o valor engadido de facelo desde a distancia, pois malia a ser un arraiano cun forte vínculo con Compostela vive e traballa en Madrid desde hai décadas. Entre a publicación de anotacións diarias e a súa implicación decidida no artellamento de movementos e plataformas sociais de promoción do galego non é de estrañar que a súa persoa e a súa bitácora se teñan convertido na ágora onde máis se ten debatido sobre o noso idioma.
Xusto antes de comezar o seminario publicábase unha entrevista onde Fermín aproveita para deixar claro algo que comentei con ocasión da enquisa postelectoral do CIS: A política lingüística non foi culpábel da derrota electoral porque non foi un dos temas importantes. A inmensa maioría dos votantes de PSOE e BNG consideraban correcta a política lingüística do bipartito e recoñecían que o PP teríao feito claramente peor neste tema. Só tomando a parte polo todo se pode argumentar que o descontento coa política lingüística foi significativo entre o electorado progobernamental. Ao contrario, outras enquisas postelectorais realizadas fóra dos ámbitos metropolitanos, mesmo maioritariamente galegofalantes, demostran que foron máis as queixas por un protagonismo excesivo da cuestión lingüística en relación con outros problemas que as reclamacións dunha política máis intensa ou discriminadora en positivo a favor do galego.
Fermín ilustrounos sobre o peso irrelevante do idioma na axenda pública, mais recoñeceu o seu papel na axenda mediática, axenda na que as cuestións de ámbito autonómico atinxen o 25% dos contidos, segundo afirmou. Mais o tema que máis salientou Fermín na súa intervención foi a discusión sobre se se estabilizou ou non o retroceso histórico da lingua galega no noso país. Os primeiros resultados dun Mapa Sociolingüístico, elaborado pola Real Academia Galega con base nunha enquisa realizada no ano 2004, dispararon as alarmas. Dito estudo reflicte aparentemente unha fortísima perda de falantes habituais do galego. A súa divulgación mediática en forma de titulares sensacionalistas e a utilización dos resultados por parte da Mesa para afondar nas súas críticas e nas súas reclamacións eclipsaron a posibilidade dunha análise previa: eran correctos os datos? En que medida? Cal é o verdadeiro estado de saúde da nosa lingua?
Fermín Bouza aproveitou o acto para se posicionar entre dúas augas, criticando aos derrotistas sen deixar de recoñecer a situación crítica do idioma, aínda que por veces se lle intuiu máis do lado dos optimistas que acreditan nunha estabilización e mesmo na recuperación da lingua. Fronte ao catastrofismo que translocían as primeiras interpretacións dos resultados do MSG/RAG-04 Bouza esgrime varios resultados da enquisa preelectoral que o CIS elaborou a comezos de ano. Estas enquisas presentan un repuntamento da porcentaxe de persoas que tiveron como lingua inicial o galego, xusto na faixa de idades máis nova, entre os 18 e os 24 anos. Arredor deste resultado inédito nas series históricas de datos sobre a lingua galega centrou el boa parte da súa intervención e os asistentes boa parte da súa atención.
Retrucou o relatorio de Fermín un brillante Xosé Manuel Núñez Seixas, para min das mellores intervencións de toda a xornada, quen introduciu de cheo no debate as contradicións que existen arredor das nocións de nación e de estado en perspectiva histórica e no momento actual, criticando a identificación entre lingua e nacionalismo político que explica en boa medida a dinámica sociopolíticolingüística que estamos a vivir. Ilustraron a súa intervención numerosos exemplos onde a identificación entre lingua e nación ten seguido camiños distintos aos que por exemplo defende o BNG, todo perante a ollada atenta do deputado nacionalista Bieito Lobeira, presente na sala.
Antón Losada
Un comunicador tan locuaz como impermeábel, elaborador dun discurso sen fisuras aparentes que non deixa lugar á discusión.
A súa intervención foi desigual, de menos a máis. Co apoio dunhas vellas filminas en branco e negro principiou un percorrido superficial polas dimensións histórica, xurídica e orzamentaria da política lingüística desde a creación da Autonomía. Mais axiña se encendeu en canto comezou a analizar os actores políticos e as súas estratexias e posicionamentos a respecto da lingua e o galeguismo/nacionalismo durante tres etapas distintas: o fraguismo, o bipartito e o feixismo.
Ilustrou a súa concepción da situación política e lingüística mediante os resultados de enquisas sociopolíticas, evidenciando a progresiva viraxe do electorado do PP en Galiza cara a posicións cada vez menos galeguistas e máis asimilacionistas. Non se pode deixar de pensar que ese fenómeno é o fundamento da estratexia desenvolvida polo quintanismo: tentar ocupar o espazo de centro-dereita galeguista (mais non nacionalista) que progresivamente foi perdendo peso no electorado e no aparato populares desde xa hai bastante anos. Na súa opinión o PPdeG e Feijóo teñen cometido un tremendo erro coa súa estratexia, sen saber agora moi ben como corrixila para volver ao equilibrio da época fraguiana na que o PPdeG non só era o promotor da política lingüística senón tamén o mediador na súa (non) aplicación.
Os mesmos datos demoscópicos que presentou serven para desmontar o mito polo cal moita xente acredita que o electorado do PSOE é menos galeguista que o do PP, o cal debeu contentar ao deputado e portavoz socialista Fernández Leiceaga, que se contaba entre o público.
No debe do relatorio cómpre apuntar o feito de que ninguén preguntara por que nos seus mapas de actores situou á Mesa como opositora á política lingüística do bipartito, e que tampouco lembrara responder á pregunta sobre a aplicación de fondos de política lingüística para o sostemento dos medios de comunicación, medios que como no fraguismo seguen a usar o galego por baixo do nivel presente nos seus lectores e compradores.
Mauro Fernández
Perfecta e brillante a súa intervención para criticar con sólidos argumentos os resultados do MSG/RAG-04, pondo en cuestión as súas bases metodolóxicas e o rigor na súa realización. Descubriunos algúns resultados marxinais do Mapa (do volume segundo) que evidencian a presenza de fortes efectos de sobre e infrarrepresentación, dando como resultado unha mostra cargada de individuos con elevada formación e ocupacións de alta cualificación e remuneración. A miña sospeita é que se trata dos típicos desvíos que aparecen nun campo telefónico, non presencial. A ficha técnica incluída no volume primeiro do Mapa non detallaba cando menos se o campo elaborado polo Instituto Sondaxe foi presencial ou telefónico.
Malia á súa crítica, medida pero fermosamente demoledora, Mauro recoñece a validez dalgúns resultados do MSG/RAG-04 e alcanza a observar no estudo indicios de estabilización no uso do galego. Nese sentido elaborou unha estimación numérica sobre a base dos resultados do MSG-92 no que el participou, para concluír que existe unha estabilización/recuperación de persoas novas que teñen o galego como lingua inicial e habitual.
Porén, a súa intervención tivo unha pequena mágoa. A afirmación de que o galego segue a ser a lingua maioritaria da poboación galega foi a escollida polo Consello de Cultura para a elaborar a nota de prensa oficial do seminario, o que deu ao traste coa impecábel neutralidade coa que Mauro tiña realizado a súa exposición. Invalidados os datos do MSG/RAG-04 non é doado sustentar afirmacións como a do titular baseadas en proxeccións e escenarios hipotéticos, e máis ben parece que primou o desexo de contrapoñer un titular aos que hai uns meses encheran os medios no sentido contrario. Nesa reinterpretación do relatorio que fai a nota de prensa tamén se obvia que estamos entrando no ano 2010, e que os datos de 2003 ou de 2004 poden ser perfectamente obsoletos.
A atención prestada á posíbel estabilización ou repuntamento do galego como lingua inicial ou habitual entre a xuventude, xunto con esta outra cuestión relativa á validez do discurso do galego como lingua aínda maioritaria da poboación, paréceme que contribúen a desviar a atención acerca da situación verdadeira da lingua galega, do retroceso manifesto nos seu usos, e a focalizar o debate nas cuestións máis políticas e institucionais, que na miña opinión están a estragar as últimas oportunidades de actuación. Na próxima anotación volverei sobre todo isto.
Mil
Gravado onte no AchegArte da Coruña. Máis na de Ian.
Hoxe non andaremos por aló pero eu de ti non me perdería a Berrogëtto, Alberto Conde Trío, Chévere, as lecturas compartidas, o Quinteto Bellón Maceiras, Bonovo, Os Crebinsky, Roi Casal, Xabier Díaz, o trío Vaamonde Lamas e Romero…
Unha noite coma esta
Nunha noite como esta, hai agora sete anos exactos, coincidindo cun temporal como o que se aveciña para esta fin de semana, comezaba a xestarse a traxedia do Prestige. Conta a wikipedia en castelán que foi o terceiro accidente máis caro da historia da humanidade. E eu acrecento: foi a incompetencia máis cara.
Mais non vou falar das implicacións políticas e sociais dun tema que xa consumiu moito tempo e que para ben e para mal está xa practicamente descontado. Ben, iso se non caemos na conta de que o piche permanece aínda baixo a area das nosas praias e adherido aos penedos da nosa costa, e apesar de que o tinglado do xuízo está aínda sen resolver.
Quería aproveitar a efeméride para darvos conta dun proxecto web ao que cheguei vía De Ugarte. Chámase Tráfico marítimo e é un proxecto aberto elaborado cunha filosofía comunitaria e colaborativa. Consiste nun mapa que presenta en tempo real as coordenadas e principais características dos buques e navíos que sucan océanos e ríos navegábeis ao largo e longo do mundo.
Sorprendentemente toda a zona do Mar Cantábrico e de Fisterra está aínda sen cubrir (cando menos estes días pasados), polo que calquera persoa voluntaria, residente perto do litoral ou con liña de visión co mar, que conte co equipo necesario pode se converter en colaborador do proxecto.
O equipo necesario é unha antena VHF, un PC con conexión á internet e un equipo de recepción. O custo da antena é de aproximadamente 80 € e o do receptor duns 300 €, mais os propios promotores desta páxina sinalan que en zonas de elevada intensidade de tráfico aínda non cubertas eles poderían facerse cargo do custo do receptor.
Esta é unha anotación dirixida a friquis manitas, pero calquera que teña observado nunha noite de verán o océano desde Ortegal ou a Costa da Morte, e teña visto un carreiro de vagalumes a deslizarse polo horizonte como unha guirlanda pendurada do ceo no día do patrón, sabe que esta é unha magnífica oportunidade para poñerse mans á obra e converterse nun shipspotter.
É o que nos queda se non nos deixan facer barcos e non queremos ser piratas nin no primeiro nin no terceiro mundo.
Polas Ribeiras do Tambre (II)
Lembrades a anotación que sobre un pequeno paraíso perdido no Tambre escribín hai agora seis meses?
A prensa anuncia hoxe que a Xunta de Feijóo vai permitir o ano vindeiro a construción de minicentrais hidroeléctricas nas xa saturadas concas dos ríos galegos. A Consellaría de Medio Ambiente (sic) daralle para adiante a 31 dos proxectos que aprobara o goberno en funcións de Fraga e que o bipartito PSOE+BNG logrou manter paralizados durante catro anos.
Imaxinádevos a calquera, despois de camiñar varios quilómetros apartando xestas e evitando pozas pero tamén gozando da paisaxe, chegando diante dun monte de pedras que cobre o sendeiro e o fai desaparecer por completo, xusto no lugar onde un pequeno afluente desemboca no río, imposibilitando completar a ruta até a presa.
Ignorante de min non acertei a atinar até máis tarde de que ía aquilo. Por fortuna decidín tirar as fotografías e ao voltar á casa facerlle unha consulta a un coñecido de Verdegaia. O que eu só sospeitaba, como simple sendeirista ilusionado e desinformado que sou, confirmoumo el. Hai anos Fenosa (hoxe Gas Natural) comezara aí unhas obras para unha minicentral (imaxino que até sen licenza) e que grazas ás denuncias dos ecoloxistas lográrase parar. Só momentaneamente polo que se ve.
Agora volvemos ás andadas. Imos permitilo?
As imaxes que acompañan esta anotación son do verán, de agosto deste mesmo ano. Foron tiradas no canón do río Tambre, xusto cando unha ruta de sendeirismo que discorre pola ribeira finaliza inesperadamente perante unha avalancha de cascallos que cobren unha área de aproximidamente 1,25 Ha.
O L da Coruña
Hoxe La Voz de Galicia agocha as informacións do Pleno sobre o topónimo da Coruña no cuadernillo local. Medo popular na cuestión idiomática ou medo da Voz a perder máis exemplares fóra da cidade? O PSOE coruñés mostra a súa verdadeira cara e confúndese cos feixistas. Non será a última coincidencia.
Na Nosa Terra
Eva Estévez, redactora de A Nosa Terra, tivo a idea de escribirme hai unhas semanas para incluír unhas palabras miñas dentro da serie A faciana do blog. Obrigado ao proxecto editorial que preside Miguel Barros por pensar en min.
Eu aproveitei a ocasión para acabar de vez co anonimato que aínda puidera planear sobre este blogue e afrontar de cara estes tempos escuros. O contrataque na defensa do obvio comeza mañá mesmo.
Barras de bar
A ponte de Feijóo
En pleno apoxeo do escándalo Gürtel e coincidindo coa súa estrea no desfile das Forzas Armadas en Madrid, Alberto Núñez Feijóo desaparece dos medios e o primeiro xornal galego abre cunha reportaxe sobre relevos nas alcaldías e mocións de censura. U-lo presidente? (vía Axenda política)
A Coruña / Cruña / Qurunna / Crunna / Crunia
Todos contentes con esa leria de oficializar Lacoru (quererán tamén traducir ao castelán o nome da provincia?). Todos felices nese afán da dereita por conseguir que o topónimo oficial coruñés teña aparencia vasca (quen nolo ía dicir!).
O PP contente, porque fortalece así a súa estratexia reaccionaria, revisionista e revanchista, deconstrutora da Autonomía, da democracia e do que de progreso houbo nos últimos 525 anos, e chanta unha bomba de reloxaría que divide aos antigos parceiros no bipartito. Carlos Negreira porque así desvía a atención dos desmáns cometidos na obra de Punta Lagosteira durante o seu paso por Portos de Galicia, intentando agochar de paso a ligazón existente entre os pecados de Pérez Varela e os de Núñez Feijóo, pasando polos do bipartito. Mariano Rajoy porque así excusa dar explicacións sobre as raigames galegas do caso Gürtel mentres Rafael Louzán argalla asá congresiños de Galicia Bilingüe. E en definitiva contente a derechona “de toda la vida”, porque poden así fachendear, elevando sen rubor a voz nas tabernas, repetindo con xeito de eucaristía as máis baixas mentiras, e emporcando calquera espazo público de debate político serio e sosegado. La Voz de Galicia así, na súa salsa, non vaia ser o demo que non volvan reunir os 100.000 fillos de Santiago.
O PSOE coruñés e o do Carballiño contentes, porque pretenden evitar así a fuga de electores de centro cara ao PP, sen se decatar por enésima vez que son os electores que eles mesmos desideoloxizaron coa súa nula praxe ideolóxica. Javier Losada contente porque así se sente capaz, por unha vez na súa vida, de ser Vazquez en vez de Vázquez (vazquismo 1.1). Garcés, porque dese xeito poderá por fin explicar á cidadanía a razón dese logotipo tan españoleiro do C co til enriba co que vestiu media cidade (esta xentiña incapaz de admitir que o Ñ é a combinación dun N e dun til). O PSdeG ao completo porque evitarán así que os xornais tomen nota do seu proceso de provincialización, coas conseguintes liortas pola elección de direccións. Zapatero, Solbes e cia. porque así A Coruña e Galiza toda esquecemos a parte que nos toca na crise provocada pola súa traición sostida e reiterada á esquerda e á socialdemocracia.
O BNG contente, porque así pode deixar a un lado a imperiosa necesidade de abordaren un proceso interno de transformación e anovación que todo o mundo lle demanda, e que o silencio delata a berros. Os daquí contentes porque así canean as acusacións de lealdade e bicefalia. Os dacó para que non se lles note moito o descoloque. E os dacolá porque así fan o que en definitiva é o único que saben e sempre quixeron facer: caña ao españolito/ismo. E en xeral, uns, outros e os mesmos, para disimularen todos eles as súas evidentes desavinzas, esas diferenzas dificilmente compatibilizábeis nunha época de vacas fracas sen o concurso necesario dun inimigo externo común. (Nótese a carencia de ligazóns neste parágrafo.)
Así o panorama, entretéñome mentres botando un ollo ao Índice Toponímico Galego Medieval, para reafirmar o que todos sabemos sobre o topónimo coruñés, pero que os pailáns de cidade teiman en ignorar insultantemente. Todo para presentar unha batalla que serve a outros intereses ben distintos dos simbólicos: económicos e financeiros á fin e ao cabo, e privativos dunha casta social ben concreta.
Así as cousas cobra máis valor a aparición de Prolingua, plataforma apartidaria a cuxa asemblea fundacional asistín o sábado pasado e que supón o mellor fío de esperanza para o noso idioma que este País pode tecer. Intelixencia toda. Mocidade pouca. Medios os xustos. Mais esta dorna enfía xa o futuro. For cal for.
O debate adiado
Reproduzo a seguir dous correos electrónicos que me chegaron nos últimos meses vía blogue:
Estimado amigo, desculpa o meu atrevemento. Son [...], actualmente dirixente [...] e membro do Cumio Executivo [...] nos primeiros anos da década dos 70.
Despois de ler todo o teu relato, a día de hoxe, sobre os resultados electorais e outras historias, que moito te habiamos agradecer as persoas interesadas en conseguir o mellor (?) para o pobo de Galicia, ocorréuseme dirixirche esta consulta que seguramente outros antes ca min che farían:
Sería unha alternativa acaída, para que o “galeguismo” ampliase o seu espazo, a conformación de dúas alternativas organizativas ou marcas electorais: unha de “centro” e outra de “esquerda”, cos matices precisos en cada caso?
Desculpa esta miña ousadía consultora, e reitero o meu agradecemento por poñer os teus coñecementos a disposición de tod*s.
Saúdos cordiais, [...]
Boas Calidonia,
Tal e como van as cousas na nosa terra seica xa é o intre de organizar un partido político interneteiro na rede.
Un partido sen débedas, sen compromisos, 2.0, ecoloxista, galego, altermundista.
Non sei, algo novo, algo moderno.
Unha especie de “Partido Pirata Galego”
[...] quizabes me poidas dicir se pode funcionar??
Apertas
[...]
O conforto que un sente vendo que non é o único que pensa na necesidade de que a esquerda e o nacionalismo se transformen en Galiza de xeito substancial, de seguida deixa paso ao desespero, ao comprobar que quen ten a posibilidade real de liderar ese proceso prefiren apostar nas batallas internas polo poder e en adiar o debate necesario, inexistente por completo.
Descentralización e desenvolvemento
Aproveito un estudo publicado hai uns meses pola Asemblea de Rexións Europeas para refrescar algúns conceptos do federalismo fiscal e reflexionar un bocado sobre a descentralización, a autonomía e a súa relación co desenvolvemento económico. No meu blogue profesional.
